Dacia Nola Romero Jurado
Cónsul Regional de Hunacavelica - Perú
Licenciada En Socióloga, Cirujano Dentista, estudió en la Universidad Nacional del Centro del Perú – Huancayo (Sociología) Universidad Nacional San Luis Gonzaga – ICA (Odondología)
HATARIMUY RUNA SIMI
Sumaq runa simillay
¿Maypitaq kunan kawsachkanki?
Chukllawasi pirqankunapi uyarayastin
yana tullpapa uchpanwan pukllakustin,
allpa mankapi pusa pusa lawata qaychirispa,
kullu wisllawan qarakuykustin.
Kuyasqay runa simillay
¿Maypitaq kunan yachachkanki?
Purunkunapa wayrampi
urqukunapa qapariyninpi,
mayukunawan rimapakustin
kuka kintuchata akuykustin.
Wayllukusqay runa simichallay
¿May ñannintataq kunan puririnki?
¿Maytaq ñawpa runa qispichimusqayki?
¿Maytaq ñawpa llaqta paqarichisqayki?
¿Maypitaq kachkan tinkiq sunqukuna?
Kunan yá qawariykuwayku runa simichallay,
kaynata kunan ñakarichkaptiyku …
llakipayakuq quri sunquyki
musuqmanta kamachikamuchun.
¡Ama qilla,
ama llulla,
ama suwa
kanaykupaq!
¡Hatarimuy runa simi!
LEVÁNTATE QUECHUA
Mi lindo Quechua
¿Dónde vives ahora?
Escuchando atento, en las paredes de cada choza
jugando con la ceniza del fogón negro,
removiendo en la olla de barro tu pobre sopa de cebada,
y sirviéndote con un cucharón de palo.
Mi querido Quechua
¿Por dónde te encuentras?
En el aire de las punas
en el grito de los cerros,
conversando con el agua de los ríos
chakchando coquita quintu
Adorado Quechuita mío
¿Por cuál camino empiezas ahora?
¿Dónde está la gente antigua que hiciste crecer?
¿Dónde están los pueblos que erigiste?
¿Dónde están los corazones solidarios?
Míranos pues ahora quechua amado
cómo estamos sufriendo ahora…
y despierte tu compasivo corazón de oro
para ordenar de nuevo
que no seamos
¡Ociosos,
mentirosos,
ni ladrones!
¡Levántate Quechua!
QILLA
Waknata purinki
witqi ñawikiwan pampata qawastin
pisipasqa chakikita sasata qachachiaspa
manataq imatapas rurakunkichu
wasaykipas wakna kurkuña.
Puñuysan hakapakusparaq
mana uyatapas aywikuykuspa
balaypi, uchuy papa yanuyta
wakna chirita uspaykunki
wiksayki qallqallyamuptin.
PEREZOSO
Como caminas
mirando el suelo, con tu ojos legañosos
arrastrando con dificultad los pies
no haces nada, pero ya tienes
una gran joroba.
Bostezando con sueño
sin lavarte ni siquiera la cara
la papa cocinada de la canasta
así frio la escoges
cuando tu barriga truena.
AYRAMPITO
Yana yanachay
miski mikuychay
pakapallan malliykurayki
kichka kichka yawriki
tiparun sunqunchikta
Puka yawarniymi
pawaykun llaki rapiykiman
yana yawarchaykiñataq
wirpa simiypi tiyarun.
Manañan pakaykimanñachu
mamay taytayqa musiarunqakum
qanman atipakusqayta
qanwan purisqayta.
¡Chaynaqaya kanki Ayrampito!.
AYRAMPITO
Negro negrito
delicioso manjar
a escondidas te probé
espina de acero
pinchó nuestros corazones.
Mi sangre roja saltó
a tus tristes hojas
y tu sangrecita negra
quedó impregnado en mis labios
No podre esconderte más
mis padres se darán cuenta
que ansío tu compañía
y busco andar contigo.
¡No es así pues Ayrampito.!